Rodzaje map, czyli jakich typów map używamy na co dzień?

Zanim przejdziemy do odpowiedzi na pytanie, jakie istnieją rodzaje map, powinniśmy najpierw odpowiedzieć sobie na bardziej podstawowe pytanie:

Co to jest mapa? 

Każdy z nas w swoim życiu spotkał się przynajmniej raz z jakąś mapą. Jeśli jesteś kierowcą, to niewątpliwie używałeś mapy, czy to w wersji elektronicznej, czy w bardziej tradycyjnej, papierowej. Jeśli jesteś graczem, to mapę spotkałeś zapewne w niejednej grze.

Mapę możesz zobaczyć w centrum handlowym, a nieraz nawet na znakach drogowych. Mapy są wszędzie i towarzyszą nam w wielu czynnościach życia codziennego, już od zarania dziejów.

Najbardziej popularnym rodzajem mapy jest mapa odwzorowująca jakiś obszar na powierzchni Ziemi, choć istnieją też mapy nieba i innych ciał niebieskich. 

Wróćmy jednak na Ziemię. Jako że nasza planeta ma kształt zbliżony do kuli (dokładniej: do spłaszczonej na biegunach elipsoidy, a jeszcze dokładniej do geoidy), to odwzorowanie jej elementów na płaskiej powierzchni, takiej jak kartka papieru, czy ekran komputera, może wiązać się z pewnymi trudnościami. Odwzorowanie takie nie będzie nigdy w 100% precyzyjne.

Łatwo to sobie wyobrazić, próbując na przykład owinąć jabłko kartką papieru. Kartka nigdy nie będzie przylegać gładko i dokładnie do sfery, jaką jest jabłko. Utworzą się zmarszczki i nierówności, a w niektórych miejscach być może dojdzie do rozerwania papieru.

Problem ten różne odwzorowania kartograficzne rozwiązują w różny sposób. Każde z tych rozwiązań ma swoje wady i zalety.

Kolejną cechą każdej mapy jest skala mapy, najczęściej przedstawiana przy pomocy skali liczbowej. Jest to stosunek odległości na mapie do odpowiadającej jej odległości w terenie.

Ujmując sprawę w maksymalnym uproszczeniu: jeśli elementy na mapie są 100 razy mniejsze niż w opisywanym obiekcie, to mamy do czynienia z mapą w skali 1:100. Jak łatwo policzyć, na takiej mapie każdy odcinek o rzeczywistej długości kilometra odwzorowany jest na mapie przez odcinek o długości 10 metrów, bo 1000 metrów dzielimy przez 100 (skala) = 10 metrów. 

Innym sposobem obliczania rzeczywistej odległości na mapie w dowolnej skali liczbowej jest podstawienie w miejsce jedynki jednego centymetra, na przykład 1:100 000, co daje 1 cm : 100 000 cm, a to z kolei oznacza, że każdy centymetr na mapie to 1 km w terenie.  

Patrząc na niemal każdą mapę, najlepiej w wydaniu papierowym, możemy zauważyć, że naniesione są na nią różne symbole, znaki i kolory. Każdy symbol czy kolor może oznaczać coś innego, zależnie od mapy, choć istnieje kilka symboli uniwersalnych, tak zwanych znaków kartograficznych.

Na przykład kota jest symbolem (punktem na mapie) występującym na bardzo wielu mapach. Najczęściej przyjmuje wygląd dużej kropki i określa lokalizację szczytów, przełęczy, krawędzi urwiska, najniższego punktu depresji czy miejsca zbiegu dwóch rzek.

Kota jest też często używana jako znak wysokości na mapie. Jeśli na mapę naniesiono dużo symboli, to łatwo można się w niej pogubić. Dlatego mądrzy ludzie wymyślili coś, co nazywa się legendą mapy. Legenda mapy nie ma jednak nic wspólnego z opowieściami o smokach i księżniczkach. 

Legenda mapy opisuje i objaśnia wszystkie ważniejsze symbole na mapie. Niemal każda mapa ma jakąś - większą lub mniejszą, bardziej lub mniej szczegółową - legendę. 

Ostatnią ważną cechą charakteryzującą mapę jest szczegółowość odwzorowania. Każda mapa zawiera pewne uproszczenia i uogólnienia. Jest to logiczne, gdyż nie da się odwzorować absolutnie wszystkiego, na przykład całego miasta, z idealną dokładnością, szczególnie na mapach o małej skali, poniżej 1:500 000.

Dlatego kartografowie (kartografia to nauka o mapach, a kartograf to ktoś zajmujący się tą dziedziną zawodowo), tworząc mapę, używają wspomnianych wcześniej symboli oraz wielu uogólnień i uproszczeń, tak aby znaleźć rozsądny kompromis między dokładnością a czytelnością i użytecznością mapy.

Podsumujmy dotychczasowe fakty

Czym jest mapa? Jest to graficzne odwzorowanie jakiejś powierzchni lub układu, przy zachowaniu odpowiedniej skali i przy pomocy wybranego odwzorowania kartograficznego. Mapy zawierają też liczne symbole i znaki kartograficzne, które częściowo objaśnia legenda mapy, a częściowo są wynikiem przyjętej konwencji. 

Do stworzenia mapy (w rozpatrywanym przez nas przypadku będzie to odwzorowanie sfery na płaskiej powierzchni) potrzebne są:

• odwzorowanie kartograficzne, czyli odpowiedni rzut.
• utrzymanie odpowiedniej skali mapy
• użycie symboli opisanych w legendzie mapy
• przyjęcie stopnia uproszczenia odwzorowania 

Elementy mapy, czyli z czego składa się każda (prawie) mapa?

Tutaj sprawa jest dość prosta. Mapa składa się z trzech podstawowych elementów:

• obrazu kartograficznego, czyli treści mapy, stanowiącej jej główną część,
• elementów matematycznych (skali, siatki, podziałki, ramki z podziałem stopniowym),
• legendy.

Skala mapy

Wcześniej wspominałem już trochę na temat skali mapy, dzięki czemu wiesz już, jak obliczyć skalę mapy. Więcej informacji na temat obliczania skali mapy znajdziesz pod tym linkiem.

Skala mapy jest jej bardzo ważną cechą, dlatego jednym z ważniejszych podziałów map jest podział ze względu na skalę. 

Wyróżniamy tutaj 3 podstawowe zakresy. W szkolnych materiałach do geografii znajdziesz taki podział¹:

• mapy wielkoskalowe: skala większa niż 1:200 000 (plany miast, mapy topograficzne),
• mapy średnioskalowe: od 1:200 000 do 1:1 000 000 (np. mapy samochodowe),
• mapy małoskalowe: skala mniejsza niż 1:1 000 000 (mapy przeglądowe, np. mapa całego kraju albo świata).

Granice tych zakresów nie są jednak ustalone raz na zawsze. W encyklopediach bywają ustawione dużo niżej: mapy wielkoskalowe kończą się na 1:10 000, a małoskalowe zaczynają już poniżej 1:500 000². Jeśli uczysz się do sprawdzianu, trzymaj się podziału ze swojego podręcznika.

Ogólną zasadą jest, że im większa jest skala mapy, tym więcej szczegółów zawiera. Nie jest to jednak zależność absolutna - istnieją także duże mapy o małej skali, takie “na całą ścianę”, które nie zawierają zbyt wielu szczegółów, przedstawiając tylko ogólny zarys terenu.

Podział map ze względu na treść

Różne rodzaje map mogą trafić do różnych grup i kategorii, zależnie od sposobu ich podziału. Jednym z najważniejszych sposobów podziału map jest podział ze względu na treść:

• ogólnogeograficzne
  • topograficzne
  • przeglądowo-topograficzne
  • przeglądowe
• tematyczne
  • społeczno-gospodarcze
  • przyrodnicze, fizycznogeograficzne
  • polityczno-administracyjne

Najważniejsze rodzaje map

Rodzajów map jest naprawdę wiele, ale w przeważającej większości przypadków, w życiu codziennym, spotykamy się z ich trzema typami.

Mapa polityczna

Głównym zadaniem mapy politycznej jest przedstawienie obszarów państw, miast i innych jednostek administracyjnych oraz przebiegu granic i położenia terytoriów zależnych - jeśli takie istnieją.

Na mapach politycznych najczęściej pomija się elementy ukształtowania terenu, takie jak wzniesienia i depresje. Pomija się na ogół także sieci kolejowe, drogi czy elementy osadnictwa ludzkiego, choć prawie zawsze naniesione są na mapę polityczną stolice i największe miasta danego kraju czy terytorium.

Mapa geograficzna (ogólnogeograficzna), zwana też czasem mapą fizyczną

Mapa ogólnogeograficzna zawiera większość głównych elementów powierzchni Ziemi i jej ukształtowania. Będą to na przykład rzeki i jeziora, zabudowa i lasy, ale także góry i wzniesienia, depresje, kaniony i inne elementy ukształtowania terenu.

Ten rodzaj map jest najbardziej rozpowszechniony i uniwersalny. Umożliwia ogląd najważniejszych cech danego obszaru. Na mapach ogólnogeograficznych zachowany jest jednakowy stopień względnej szczegółowości. Skala map ogólnogeograficznych bywa bardzo różna: od map topograficznych (1:10 000-1:200 000) po przeglądowe (w skalach mniejszych niż 1:200 000). Jednym z najważniejszych typów map ogólnogeograficznych jest mapa topograficzna.

Mapa topograficzna

Mapa topograficzna to mapa przedstawiająca topografię terenu, czyli jego ukształtowanie, z czego najważniejsza jest wysokość nad poziomem morza, czyli tzw. wysokość bezwzględna. Wysokość bezwzględna oznaczana jest skrótem n.p.m., czyli „nad poziomem morza”. Wysokość na mapach topograficznych ukazywana jest przy pomocy izolinii (izohipsa), czyli warstwic (nazwa używana w geodezji) lub poziomic (nazwa używana w kartografii). Są to linie na mapie, łączące punkty o takiej samej wysokości nad poziomem morza. 

Mapa topograficzna, ze względu na stosunkowo dużą liczbę szczegółów, może na pierwszy rzut oka wydawać się dość trudna w odczytaniu i interpretacji, szczególnie jeśli teren, który przedstawia, jest zróżnicowany pod względem ukształtowania i wysokości. 

Żeby się w tym łatwo połapać, wystarczy pamiętać jedną, generalną zasadę: im linie poziomic są bliżej siebie, tym stok jest bardziej stromy. I odwrotnie: im linie poziomic są od siebie bardziej oddalone, tym stok wzniesienia jest łagodniejszy. 

Mapa topograficzna przedstawia na ogół nie tylko naturalne elementy ukształtowania terenu, ale także wszystkie ważne elementy sztuczne. Zaliczyć do nich można na przykład budynki i zabudowania, kanały melioracyjne, sztuczne zbiorniki wodne, drogi, linie kolejowe oraz nazwy miast i wszelkie inne ważne i charakterystyczne punkty terenu.

Mniej popularne rodzaje map

Oprócz wymienionych wyżej najpopularniejszych i najważniejszych rodzajów map, w różnych zastosowaniach możemy spotkać się niejednokrotnie z innymi, mniej popularnymi typami map.

Można je podzielić według bardzo różnych kryteriów i systematyk, które różnią się nie tylko pod względem zastosowania i sposobu odwzorowania terenu, ale są nawet zależne od kraju, w którym zostały sporządzone. 

Poniżej wymienione zostały najważniejsze z pozostałych typów map, wraz z ich krótką charakterystyką.

Mapa O-T

Jedna z najbardziej klasycznych map, której korzenie sięgają wczesnego średniowiecza. To najprostsza odmiana mappa mundi, o której piszę na końcu tego zestawienia. Przedstawia ona cały, ówcześnie znany świat, oblany ze wszystkich stron wodami oceanów.

Mapa akustyczna

Mapa akustyczna pokazuje wybrany obszar, najczęściej aglomerację miejską, w celu wyznaczenia rejonów spokojnych i o podwyższonym poziomie hałasu, spowodowanego przez ruch drogowy, kolejowy i przemysł. W Polsce miasta powyżej 100 tys. mieszkańców muszą co 5 lat sporządzać takie mapy - zwykle znajdziesz je na stronie urzędu swojego miasta. Mapy takie mogą być użyte przy wycenie wartości nieruchomości. W rejonach o podwyższonym poziomie hałasu, na przykład w pobliżu linii kolejowych, ceny nieruchomości mogą być niższe, niż w rejonach spokojnych. 

Mapa batymetryczna

Jest to mapa, której zadaniem jest przedstawienie głębokości i ukształtowania dna w zbiornikach wodnych, w tym także w oceanach. 

Mapa drogowa

Jest to mapa, która skupia się głównie na przedstawieniu sieci dróg służących do połączeń kołowych w wybranym obszarze, wraz z ich oznaczeniami lokalnymi i międzynarodowymi.

Często także na mapach drogowych pokazane są odległości między poszczególnymi miastami oraz elementy istotne z punktu widzenia osoby podróżującej, na przykład turysty.

Mogą to być motele, hostele i hotele, atrakcje turystyczne, parkingi, stacje benzynowe itp. Jednocześnie pominięte są takie elementy jak ukształtowanie terenu, a niektóre elementy topografii, takie jak rzeki lub lasy, pokazane są w sposób uproszczony i schematyczny.

Mapa geologiczna

Na mapie geologicznej, jak sama nazwa wskazuje, pokazana jest, najczęściej w dużym uproszczeniu, treść geologiczna. Najczęściej jest to wiek skał, rzadziej ich rodzaj. Poszczególne skały wyróżnione są kontrastującymi ze sobą kolorami, zgodnie z przyjętą konwencją.

Mapa gospodarcza nadleśnictwa

Jest to mapa w skali 1:5000, stworzona i użytkowana na potrzeby gospodarki leśnej. Dzięki niej można określić powierzchnię i stan lasu, jego granice, znaki, numery, drogi itp. 

Mapa przeglądowa lasu

Mapa ta, w skali 1:25 000, powstaje na podstawie mapy topograficznej oraz mapy gospodarczej. Na jej podstawie wykonuje się inne, ważne mapy związane z gospodarką leśną:

• mapy przeglądowe drzewostanów,
• mapy przeglądowe cięć i powierzchni niezalesionych,
• mapy przeglądowe siedlisk,
• mapy ochrony lasu,
• mapy ochrony przeciwpożarowej,
• mapy zagospodarowania turystycznego,
• mapy projektu sieci dróg, melioracji wodnej, zabudowy potoków i budownictwa ogólnego.

Mapa górnicza

Mapa górnicza przedstawia zagadnienia związane z wydobyciem surowców: powierzchnię złoża, wyrobiska oraz geologię złóż. 

Mapa hipsometryczna

Jest to jedna z map w kategorii map ogólnogeograficznych, na której przy pomocy poziomic i barw, odwzorowano ukształtowanie powierzchni. Na mapie hipsometrycznej można z łatwością wyróżnić wszelkiego rodzaju wypukłości, takie jak góry i wyżyny, obszary nizinne oraz wklęśnięcia terenu, w tym doliny i kotliny. Mapę hipsometryczną uważa się za najbardziej odpowiednią do nauki geografii. 

Mapa kodów pocztowych

Mapa kodów pocztowych przedstawia podział jakiegoś kraju lub innego regionu (na przykład Polski) na obszary lub lokalizacje o jednakowym kodzie pocztowym.

Mapa kolejowa

Mapa przedstawiająca infrastrukturę kolejową, wraz z oznaczeniem jej parametrów, takich jak maksymalna prędkość, elektryfikacja, szerokość torów, liczba torów, kategoria linii kolejowej. Może także pokazywać elementy infrastruktury, takie jak przejazdy kolejowe, tunele i inne. Niektóre mapy kolejowe pokazują też linie historyczne i planowane.

Mapa kreskowa

Kreskowanie (inaczej szrafowanie) było kiedyś metodą oznaczania zboczy gór na mapach, obecnie już się tego w tym celu nie stosuje. Dzięki różnemu kierunkowi szrafowania oraz różnej grubości i wzorowi kresek, można otrzymać zróżnicowane efekty graficzne.

Takie rozwiązanie pozwala ograniczyć koszty wytworzenia mapy, bo eliminuje konieczność drukowania jej w różnych kolorach. Kolory na mapie kreskowej można zastąpić odpowiednio ułożonym wzorem kreskowania. Dzięki umiejętnemu szrafowaniu można odwzorować nawet obiekty trójwymiarowe. 

Mapa lotnicza

Mapa lotnicza używana jest do prawidłowej nawigacji samolotów i innych “statków powietrznych” (tak fachowo nazywa się wszystko, co lata: samoloty, śmigłowce, szybowce czy balony). Dobre opanowanie przez pilota umiejętności korzystania z mapy jest jednym z podstawowych warunków bezpieczeństwa lotu.

Większość map lotniczych (w tym mapy w standardzie ICAO w skali 1:500 000) powstaje w odwzorowaniu stożkowym wiernokątnym Lamberta. Podobnie jak w rzucie Merkatora, zachowane są w nim prawidłowe kąty, co umożliwia nawigację przy pomocy kompasu, a do tego linia prosta na takiej mapie jest bliska najkrótszej drodze między dwoma punktami.

Mapa morska

Mapa morska służy głównie do bezpiecznej nawigacji podczas żeglugi morskiej. Jest graficznym odzwierciedleniem powierzchni morza, wraz z linią brzegową, prądami i pływami morskimi, głębokością i ukształtowaniem dna morskiego, portami morskimi oraz mostami.

Tak samo jak w przypadku mapy lotniczej, umiejętność bezbłędnego korzystania z mapy jest warunkiem bezpiecznej i pewnej nawigacji. Podobnie jak na większości map nawigacyjnych, używa się tu rzutu Merkatora.

Mapa nieba

Mapa ta jest przedstawieniem na płaszczyźnie obrazu gwieździstego nieba. Jest to jeden z najstarszych rodzajów map - już w starożytności katalog gwiazd Ptolemeusza obejmował ponad tysiąc gwiazd w 48 gwiazdozbiorach.

Gwiazdy na mapie nieba przedstawia się symbolami zależnymi od stopnia ich jasności. Siatka współrzędnych naniesiona na tę mapę służy do określenia współrzędnych astronomicznych ciał niebieskich, czyli do wyznaczenia ich deklinacji i rektascensji.

Ze względów technicznych, skala na mapie nieba pokazywana jest w mierze kątowej.

Mapa numeryczna

Mapa numeryczna, czyli mapa w formie cyfrowej, zrewolucjonizowała kartografię i inne dziedziny pokrewne. Przykładem mapy numerycznej mogą być Mapy Google. Mapy cyfrowe mają wiele niewątpliwych przewag nad mapami analogowymi.

Można je na bieżąco aktualizować. Posiadają też zmienną skalę, dzięki czemu można - zależnie od potrzeb - przybliżyć lub oddalić analizowany fragment, zwiększając lub zmniejszając szczegółowość odwzorowania. Dzięki postępowi i miniaturyzacji elektroniki, można przechowywać bardzo duże zbiory map na stosunkowo niewielkich nośnikach.

Wadą map numerycznych jest konieczność posiadania odpowiedniego i zasilanego prądem elektrycznym urządzenia umożliwiającego ich odczytanie, podczas gdy mapa w wersji papierowej nie wymaga żadnego dodatkowego oprzyrządowania.

Mapy numeryczne w postaci wektorowej nie tracą jakości wraz ze zmianą skali (mapy rastrowe, na przykład zeskanowane mapy papierowe czy ortofotomapy, przy dużym powiększeniu się rozmywają). 

Mapa plastyczna

Mapa plastyczna jest trójwymiarowym odwzorowaniem jakiegoś obszaru, najczęściej górzystego. Mapy takie powstawały już kilkaset lat temu i były najczęściej rzeźbione.

Taka rzeźbiona mapa plastyczna po pomalowaniu stawała się często dziełem sztuki.

Dziś mapy plastyczne tworzy się często przy pomocy odlewów, na frezarkach CNC, a ostatnio także przy pomocy drukarek 3D.

Mapa plastyczna, w przeciwieństwie do map dwuwymiarowych, ma dwie skale: poziomą i pionową, czyli horyzontalną i wertykalną. 

Mapa pogody

Mapa pogody, zwana inaczej mapą synoptyczną, przedstawia aktualny stan pogody na wybranym obszarze. Dane do tworzenia i aktualizowania mapy pogody pobierane są ze stacji synoptycznych. Dzięki mapom synoptycznym możliwe jest prognozowanie (z pewnym prawdopodobieństwem) pogody.

Mapa przeglądowa

Mapa przeglądowa ukazuje najczęściej rozległe obszary, często całe kraje lub nawet kontynenty. Wykonuje się ją w skali mniejszej niż 1:200 000, więc jest to na ogół mapa średnio- lub małoskalowa.

Mapa stref czasowych

Mapa stref czasowych przedstawia - zgodnie ze swoją nazwą - podział świata na strefy czasowe. 

Mapa trzęsień ziemi

Mapa trzęsień ziemi przedstawia dane zebrane ze stacji sejsmicznych, z podziałem na trzęsienia wywołane działalnością wulkanów bądź ruchami płyt tektonicznych.

Mapa turystyczna

Mapy turystyczne tworzone są z myślą o rekreacji. Zawierają dużo danych istotnych dla działalności związanych typowo z turystyką. Zawierają też informacje ogólnogeograficzne oraz topograficzne. Umieszcza się na nich charakterystyczne punkty orientacyjne i topograficzne oraz miejsca atrakcyjne ze względów turystycznych i rozrywkowych.

Ważnym elementem każdej mapy turystycznej są szlaki turystyczne, obiekty noclegowe i szacunkowe czasy przejścia między poszczególnymi atrakcjami. 

Mapa w orientacji południowej

Specyficznym typem mapy jest mapa o orientacji południowej. Jej główną cechą jest odwrócenie kierunku w osi góra-dół, tak że biegun południowy znajduje się u góry, a biegun północny na dole.

Historycznie mapy w orientacji południowej stosowane były dość często (na przykład mapy arabskie), a w średniowiecznej Europie mapy rysowano zwykle wschodem ku górze. Astronom Ptolemeusz (II w. n.e.) umieszczał wprawdzie północ u góry, ale orientacja północna stała się powszechnie obowiązującą konwencją dopiero w XV-XVI wieku, gdy na nowo odkryto jego „Geografię”, a żeglarze posługiwali się już kompasem.

Jeśli chciałbyś dowiedzieć się więcej na temat kierunków geograficznych oraz jak znaleźć kierunek północny w terenie, zajrzyj do artykułu na ten temat: kierunki geograficzne.

Mapa wieloskalowa

Pokazuje na ogół niewielki obszar w różnych skalach, dzięki czemu można przyjrzeć się przedstawionemu terenowi z różnym stopniem dokładności i szczegółowości. Większość map cyfrowych jest mapami wieloskalowymi, umożliwiającymi płynną zmianę skali przez powiększanie i pomniejszanie.

Mapa zasadnicza

Mapa zasadnicza nazywana jest też podstawową mapą kraju i jest wielkoskalowym (1:500-1:5000) opracowaniem geodezyjno-kartograficznym, obejmującym swoim zasięgiem całą powierzchnię Polski. Od 31 lipca 2021 roku prowadzi się ją wyłącznie w postaci cyfrowej.

Mapa ta jest wzorem referencyjnym dla innych map. Służy celom ewidencyjnym, gospodarczym, planistycznym i strategicznym. Na podstawie mapy zasadniczej wykonywane są inne opracowania kartograficzne, które służą do celów komercyjnych np. projektowych czy budowlanych.

Mappa mundi

Mappa mundi znaczy dosłownie “płótno świata”, jako że łacińskie słowo mappa oznaczało tkaninę, serwetę. Jest to jedna z pierwszych map, tworzonych we wczesnym średniowieczu, przedstawiająca cały zarys ówczesnego świata, otoczonego wodami morskimi.

Mappa mundi była zwykle zorientowana wschodem ku górze, a w wielu mapach z XII-XIV wieku jej centrum stanowiła Jerozolima. Obraz i odwzorowanie kształtów na tej mapie były mocno zniekształcone.

Jaką mapę zabrać w teren?

Wiesz już, jakie są rodzaje map. Na szlaku, w lesie czy w górach przydadzą Ci się jednak przede wszystkim mapa turystyczna, mapa topograficzna i ich cyfrowe wersje w telefonie. Pierwsze, na co warto spojrzeć przy wyborze, to skala.

Do wędrówek po górach i wszędzie tam, gdzie liczy się każda ścieżka, najlepsza jest skala 1:25 000. Każdy centymetr na mapie to 250 metrów w terenie. Na dłuższe trasy piesze i na rower wystarczy 1:50 000, czyli 500 metrów na centymetr: widzisz mniej szczegółów, za to cały region mieści się na jednym arkuszu. Obie skale mieszczą się w przedziale map topograficznych, o którym pisałem wyżej. W praktyce większość polskich map turystycznych, na przykład beskidzkich, wychodzi w skali 1:50 000, a dokładniejsze, np. tatrzańskie, w skalach 1:25 000-1:30 000. Mapy rowerowe bywają jeszcze mniej szczegółowe (1:75 000, a nawet 1:100 000).

Na mapie z poziomicami sprawdź najpierw w legendzie cięcie poziomicowe, czyli co ile metrów wysokości rysowana jest kolejna linia. Na różnych mapach bywa różne. Potem przypomnij sobie zasadę z części o mapie topograficznej: im gęściej poziomice, tym stromiej. Gdy poziomice wyginają się wypukłością w dół stoku, masz przed sobą grzbiet, a gdy wypukłością pod górę - dolinę, którą zwykle spływa woda.

Mapa w telefonie jest wygodna, ale zależy od baterii. GPS działa także bez zasięgu sieci, pod warunkiem że mapę pobrałeś wcześniej do pamięci telefonu (tryb offline). Na mrozie bateria rozładowuje się jednak szybciej, więc noś telefon w wewnętrznej kieszeni, blisko ciała, i weź powerbank. Deszcz, mokre rękawiczki i zgrabiałe palce też nie ułatwiają obsługi ekranu dotykowego. Dlatego na dłuższe wyjście zabieraj mapę papierową i kompas jako zapas. Nie potrzebują prądu i nie padną w najmniej odpowiednim momencie. Pod warunkiem że umiesz z nich korzystać, więc przećwicz to na spokojnie, zanim będzie potrzebne.

Papierowa mapa też ma swojego wroga: wodę. Rozmokła mapa szybko robi się nieczytelna i rwie się na zgięciach. Włóż ją do wodoodpornego mapnika albo zwykłego woreczka strunowego. Możesz też od razu kupić wersję laminowaną lub wodoodporną, bo część map turystycznych wychodzi i w takim wydaniu.

I jeszcze jedno: sprawdź rok wydania. Wydawcy podają go na okładce albo w stopce. Szlaki zmieniają przebieg, powstają nowe drogi, a stara mapa potrafi poprowadzić Cię ścieżką, której już nie ma.

Na koniec

Opisane wyżej rodzaje map to tylko część z dostępnych. Ich wybór do niniejszego opracowania był dość subiektywny. Prawda jest taka, że typów map jest bardzo wiele. Istnieje też ogromna różnorodność w systematyce i podziale map. 

Mam jednak nadzieję, że powyższy artykuł choć trochę naświetlił Ci temat i wiesz już nieco więcej o rodzajach i typach map.

Źródła

1. Zintegrowana Platforma Edukacyjna, lekcja geografii „Mapy, zdjęcia lotnicze i satelitarne, GPS” (liceum i technikum): zpe.gov.pl
2. Zintegrowana Platforma Edukacyjna, materiał „Wyszukiwanie informacji, obliczanie odległości pomiędzy punktami” (podział według Encyklopedii PWN): zpe.gov.pl