Zapas wody i jedzenia na kryzys, czyli ile i na jak długo?

Ile butelek wody masz w tej chwili w domu? Nie w sklepie za rogiem, tylko u siebie: w szafce, w piwnicy, pod łóżkiem. A ile jedzenia, które zjesz bez lodówki i bez kuchenki? Starczy na dzień? Na trzy?

Większość z nas odpowie szczerze: „no, coś tam jest”. I to „coś tam” zwykle kończy się na pierwszej kolacji przy świeczkach 😉

W tekście o blackoucie w Polsce pisałem, skąd wziąć wodę, gdy przestanie płynąć z kranu, i co warto trzymać w spiżarni. Tutaj zostajemy w domu i idziemy o krok dalej. Policzymy, ile wody i jedzenia potrzebuje Twoja rodzina na 3 dni i na 2 tygodnie, gdzie to wszystko trzymać i jak zapas rotować, żeby co roku nie wyrzucać połowy spiżarni.

Ile wody naprawdę potrzebujesz?

Zacznijmy od picia. Dorosły człowiek potrzebuje około 2-3 litrów wody na dobę, a zapas warto liczyć na co najmniej 3 litry na osobę na dobę.¹ Te 3 litry pokrywają jednak tylko przeżycie, czyli picie i wodę, która trafia do posiłków.²

Do tego dochodzi gotowanie i higiena. Na proste gotowanie licz od 3 do 6 litrów na osobę na dobę, a na podstawową higienę, czyli choćby mycie rąk i twarzy, od 2 do 6 litrów. Razem z piciem, czyli 2,5-3 litrami, wychodzi więc od 7,5 do 15 litrów na osobę każdego dnia. A to jeszcze nie wszystko. Zwykła spłukiwana toaleta to kolejne 20-40 litrów na osobę na dobę. Bez wody w kranie spłuczka staje się najbardziej „wodożernym” sprzętem w mieszkaniu.

Skąd w takim razie tyle różnych liczb w poradnikach? W amerykańskich poradnikach liczy się galon, czyli niecałe 4 litry, na osobę na dobę.³ Spotkasz się też z zaleceniem 14 litrów na osobę na tydzień, czyli 2 litrów na dobę.⁴ Te liczby wcale się nie wykluczają, po prostu każda liczy co innego. 2 litry to skromne minimum do picia, 3 litry to picie z małym zapasem, a 7,5-15 litrów to picie, gotowanie i mycie razem.

Moim zdaniem najrozsądniej podzielić zapas na dwie części. Pierwsza to woda pitna w butelkach, liczona po 3 litry na osobę na dobę. Druga to woda „techniczna” do mycia, zmywania i spłukiwania, którą nalejesz do wanny, garnków i baniaków, gdy tylko zrobi się nerwowo. Techniczną w razie potrzeby przegotujesz (o tym niżej).

Więcej wody potrzebują dzieci, karmiące matki i chorzy, a w upale zapotrzebowanie może wzrosnąć nawet dwukrotnie. Wody do picia nie racjonuj. Wypij dziś tyle, ile potrzebujesz, i rozglądaj się za wodą na jutro.⁵ Sam nieraz łapałem się na tym, że przez wiele godzin nie sięgałem po wodę, aż nagle okazywało się, że jestem bardzo spragniony. Jak rozpoznać, że organizmowi już brakuje wody, przeczytasz w tekście o objawach odwodnienia.

Ile to litrów dla Twojej rodziny?

Policzmy na przykładzie. Przy 3 litrach na osobę na dobę zapas na 3 dni to 3 x 3 = 9 litrów na osobę, czyli dokładnie tyle, ile liczyłem do plecaka ucieczkowego. Na tydzień to 21 litrów, a na 2 tygodnie 42 litry na osobę. Dla rodziny wygląda to tak:

• 1 osoba: 9 l na 3 dni, 21 l na tydzień, 42 l na 2 tygodnie;
• 2 osoby: 18 l, 42 l i 84 l;
• 4 osoby: 36 l, 84 l i 168 l.

Czteroosobowa rodzina na 2 tygodnie potrzebuje więc 168 litrów samej wody do picia. W butelkach 1,5 l to 112 butelek, czyli prawie 19 zgrzewek po 6 sztuk. Da się to upchnąć w piwnicy albo w szafie, ale na pewno nie w szafce pod zlewem.

Teraz dołóżmy gotowanie i higienę. Nawet przy dolnej granicy 7,5 litra na osobę na dobę ta sama rodzina zużyje przez 2 tygodnie 7,5 x 4 x 14 = 420 litrów. Tyle wody w mieszkaniu nie zmieścisz, chyba że zamienisz sypialnię w magazyn 😉 A tak na poważnie, właśnie dlatego dzielę zapas na pitny i techniczny. Brakujące 420 - 168 = 252 litry wody technicznej to mniej więcej pełna wanna (mieści około 200 litrów) plus garnki i baniaki, które napełnisz, gdy tylko pojawi się zapowiedź dłuższej awarii.

Jedzenie: ile i jakie?

Bez jedzenia przeżyjesz dużo dłużej niż bez wody, ale to nie powód, żeby je odpuścić. Zrobiłem sobie kiedyś tygodniową głodówkę o samej wodzie i już po kilkudziesięciu godzinach myślałem niemal wyłącznie o jedzeniu. Głód to jeden z najsilniejszych bodźców, jakie działają na człowieka, a razem z nim spada wydolność fizyczna i umysłowa. W kryzysie potrzebujesz jasnej głowy, a nie myśli krążących wokół kanapki.

Ile tego jedzenia? Minimum, które przyjmuje się przy pomocy humanitarnej, to około 2100 kcal na osobę na dobę.⁶ Dla czteroosobowej rodziny na 2 tygodnie daje to 2100 x 4 x 14 = 117 600 kcal. Brzmi abstrakcyjnie? Weź do ręki dowolną puszkę albo paczkę makaronu. Kaloryczność stoi na etykiecie, więc zapas da się po prostu zsumować.

Na zapas wybieraj jedzenie z długim terminem, które da się zjeść na zimno: batony, konserwy, gotowe dania (bigos, klopsy, fasolka), suche pieczywo. Unikaj tego, co wymaga lodówki albo długiego gotowania.⁴ Listę produktów z podziałem na węglowodany, białko i tłuszcze znajdziesz w części o pożywieniu w tekście o blackoucie, więc nie będę jej tu powtarzał.

Najważniejsza zasada brzmi jednak tak. Kupuj to, co Twoja rodzina naprawdę zje.⁷ Dwadzieścia puszek fasolki, której nikt w domu nie lubi, to nie zapas, tylko przyszły problem do wyrzucenia 😉 A tak na poważnie, zapas, którego nikt nie je, nigdy się nie zrotuje i w końcu wyląduje w koszu. Pamiętaj też o osobach na specjalnej diecie i o ręcznym otwieraczu do puszek⁠ Sklep Amazon, link partnerski, otworzy się w nowej karcie. Kosztuje grosze, a bez niego część konserw otworzysz tylko nożem.

Zapas na 3 dni (72 godziny) a zapas na 2 tygodnie

Ile dni to wystarczająco dużo? Absolutne minimum to 3 dni.¹ Część poradników mówi o co najmniej 7 dniach,⁴ a inne o 2 tygodniach na wypadek, gdy zostajesz w domu (i o 3 dniach, gdy musisz się ewakuować).⁸ Ja radzę zrobić zapas przynajmniej na tydzień, najlepiej na dwa tygodnie.

Różnica nie polega jednak tylko na tym, że kupujesz kilka razy więcej. Zapas na 3 dni i zapas na 2 tygodnie to zupełnie inna para kaloszy.

Na 3 dni wystarczy Ci zgrzewka wody na osobę (6 butelek po 1,5 l to akurat 9 litrów), jedzenie z lodówki i z szafki, trochę konserw i batonów. Nie musisz niczego gotować ani planować. Zjesz na zimno, popijesz z butelki i przeczekasz.

Przy 2 tygodniach pojawiają się problemy, których przy 3 dniach po prostu nie ma:

• woda przestaje mieścić się pod łóżkiem, bo 168 litrów dla czterech osób to już osobny kąt w piwnicy albo w komórce;
• trzeba gotować, bo 2 tygodnie na samych konserwach i sucharach to męka, a gotowanie oznacza paliwo i jego zapas;
• higiena i toaleta zaczynają pożerać wodę techniczną, a mocne worki, wiadro z pokrywą i środki dezynfekujące stają się tak samo ważne jak jedzenie;
• zapas trzeba rotować.

Kolejność jedzenia też ma znaczenie: najpierw lodówka, potem zamrażarka, a dopiero na końcu zapasy z szafki. Lodówkę i zamrażarkę otwieraj jak najrzadziej, bo wtedy dłużej utrzymają niską temperaturę.⁹

Jak przechowywać wodę?

Butelkowana czy z kranu?

Najbezpieczniejsza jest fabrycznie zamknięta woda butelkowana. Nie musisz jej niczym uzdatniać, a termin przydatności masz wydrukowany na etykiecie.³ Wystarczy pilnować daty.

Wodę z kranu też możesz przechowywać, ale z głową. Nalewaj ją tylko do czystych pojemników przeznaczonych do żywności, nigdy do baniaka po płynie do spryskiwaczy czy po chemii ogrodowej. Najwygodniejszy jest kanister z kranikiem⁠ Sklep Amazon, link partnerski, otworzy się w nowej karcie, bo nie trzeba go dźwigać przy każdym nalewaniu. Każdy pojemnik opisz flamastrem: „woda pitna” i data nalania. Taką wodę wymieniaj co 6 miesięcy.

Moim zdaniem najlepiej połączyć jedno z drugim. Woda do picia w butelkach ze sklepu, a woda z kranu jako zapas techniczny, który i tak zużywasz przy okazji mycia podłóg czy podlewania kwiatów. Gdy zapowiadają dłuższą awarię, napełniasz dodatkowo wszystko, co masz (wannę, garnki, butelki).

Gdzie trzymać wodę?

Wodę trzymaj w chłodnym miejscu, najlepiej w temperaturze 10-21 °C, z dala od słońca, benzyny i środków ochrony roślin.³ Dlatego garaż z kanistrem paliwa, upałem latem i mrozem zimą to kiepskie miejsce na zapas wody. Lepiej sprawdzi się chłodna piwnica, spiżarnia albo dno szafy w mieszkaniu.

Zgrzewki układaj tak, żeby widzieć daty na etykietach. Inaczej najstarsza butelka zawsze wyląduje na dnie stosu i przypomnisz sobie o niej dopiero przy przeprowadzce.

Przegotowanie, czyli najprostsze uzdatnianie wody

Gdy nie masz pewności, czy woda nadaje się do picia (bo stała za długo, bo pochodzi z niepewnego źródła, bo z kranu popłynęło coś mętnego), przegotuj ją. Gotowanie to najprostszy i dobry sposób na odkażenie wody, miej tylko na uwadze, że gotowanie nie usuwa zanieczyszczeń chemicznych.¹⁰

Gotuj wodę co najmniej 2 minuty, a potem zostaw do ostudzenia bez gwałtownego schładzania. Przegotowana powinna być nie tylko woda do picia, ale też ta do przygotowania posiłków, mycia owoców i warzyw jedzonych na surowo, mycia zębów, zmywania naczyń i mycia niemowląt.¹¹

Jeśli woda jest mętna, najpierw daj jej się odstać albo przelej ją przez czystą ściereczkę, ręcznik papierowy lub filtr do kawy, a dopiero potem gotuj. Przegotowana woda smakuje… mdło. Pomoże kilkukrotne przelanie jej z jednego naczynia do drugiego albo szczypta soli na litr.¹²

Moim zdaniem to jeszcze jeden argument za butelkami. Każdy litr przegotowanej wody to gaz z kartusza albo z butli, którego w kryzysie nie dokupisz. A jeśli zapomnisz o wymianie wody z kranu, szkoda jej wylewać, bo przegotowana spokojnie posłuży do zmywania czy mycia.

Gdy szkoda Ci gazu, wodę z rzeki albo deszczówkę możesz przepuścić przez filtr⁠ Sklep Amazon, link partnerski, otworzy się w nowej karcie. Taki filtr zatrzymuje bakterie i pierwotniaki, ale nie wirusy ani chemię, więc wody z kranu po powodzi czy awarii kanalizacji gotowania nie zastąpi.

⁠ Sklep Amazon, link partnerski, otworzy się w nowej karcie

Jak przechowywać jedzenie i pilnować terminów?

Zapas jedzenia trzymaj w chłodnym, suchym i ciemnym miejscu.⁴ Produkty sypkie, takie jak mąka, kasza czy płatki, przesyp do szczelnych słoików⁠ Sklep Amazon, link partnerski, otworzy się w nowej karcie, bo inaczej prędzej czy później dobiorą się do nich mole spożywcze.

Na opakowaniach znajdziesz dwa rodzaje dat i warto wiedzieć, czym się różnią. „Najlepiej spożyć przed” oznacza datę, do której produkt zachowuje swoje właściwości, jeśli przechowujesz go jak należy, i po jej upływie produkt nie musi od razu nadawać się do kosza. „Należy spożyć do” stoi na produktach, które szybko się psują, a po tej dacie jedzenie uznaje się za niebezpieczne.¹³ Dlatego na zapas kupuj wyłącznie produkty z napisem „najlepiej spożyć przed”. Te z „należy spożyć do” to jedzenie na najbliższe dni, nie do spiżarni.

Konserwy sprawdzaj przy każdym przeglądzie. Puszkę wybrzuszoną, otwartą, uszkodzoną albo taką, z której po otwarciu tryska płyn czy piana, od razu wyrzuć. Nigdy nie próbuj jedzenia, żeby sprawdzić, czy jest dobre.¹⁴

Rotacja zapasu, czyli jak nie wyrzucać jedzenia

Zapasy możesz trzymać na dwa sposoby: jako produkty trwałe, z długim terminem, i jako te, które na bieżąco zużywasz i uzupełniasz. Niezależnie od sposobu, raz na kilka miesięcy przejrzyj wszystko i sprawdź terminy.¹ Trzymaj w zapasie to, co w domu i tak „schodzi” na co dzień. Najstarsze produkty jesz na bieżąco, a na ich miejsce kupujesz nowe.

W praktyce wygląda to tak:

• nowe zakupy stawiaj z tyłu półki, a starsze przesuwaj do przodu, żeby zawsze najpierw brać to, co ma najkrótszy termin;
• na wieczku słoika czy baniaka zapisz flamastrem datę;
• na drzwiczkach szafki przyklej kartkę z listą: co jest, ile tego jest i do kiedy;
• przegląd rób dwa razy w roku, na przykład przy zmianie czasu, i wtedy wymieniaj też wodę z kranu, bo i tak trzeba to robić co pół roku.³

Niemowlę, leki na stałe i zwierzęta

Zapas liczony „po 3 litry na głowę” działa dla zdrowych dorosłych. Jeśli w domu jest niemowlę, ktoś na stałych lekach albo pies czy kot, musisz policzyć to osobno.

Niemowlę

Jeśli karmisz piersią, karm dalej. To najbezpieczniejszy sposób karmienia niemowlęcia w kryzysie.¹⁵ Mleko matki nie potrzebuje ani czystej wody, ani wyparzonej butelki. Pamiętaj tylko, że matka karmiąca może potrzebować więcej wody niż inni dorośli.⁵

Przy karmieniu mieszanką najbezpieczniejsza jest gotowa mieszanka w płynie, bo nie trzeba jej niczym rozrabiać. Trzymaj jej zapas na kilka dni. Mleko w proszku rozrabiaj wodą butelkowaną, jeśli nie masz pewności co do wody z kranu, a gdy nie da się porządnie umyć butelek, karm z jednorazowego kubeczka. Otwartą albo przygotowaną mieszankę, która stała w lodówce, gdy prądu nie było przez 4 godziny lub dłużej, wyrzuć.

Do tego pieluchy, chusteczki i woda do mycia malucha. Pieluch w kryzysie nie dokupisz, a niemowlę zużywa ich… no cóż, sporo 😉

Leki przyjmowane na stałe

Leki przyjmowane na stałe powinny być w każdym domowym zapasie,¹ a najłatwiej o nich zapomnieć, bo „przecież zawsze można podskoczyć do apteki”. W kryzysie apteka bywa zamknięta albo pusta. Trzymaj zapas co najmniej na 7 dni⁸ i rotuj go tak samo jak jedzenie, czyli nowe opakowanie kupuj, zanim skończy się poprzednie, a zawsze zaczynaj od najstarszego.

Leki, które trzeba trzymać w lodówce (na przykład insulina), i sprzęt medyczny na prąd to osobny temat. Plan na taką sytuację najlepiej ustal z lekarzem prowadzącym. Już dziś przeczytaj ulotki leków, które bierzesz. Zwykle dowiesz się z nich, jak długo wytrzymują poza lodówką.

Zwierzęta

Pies czy kot też je i pije. Przygotuj dla zwierzęcia zapas karmy, wody pitnej i leków na kilka dni, a dla zwierząt hodowlanych zapas paszy i wody na 14 dni.¹⁶ Karmę trzymaj w szczelnym, wodoodpornym pojemniku.¹⁷ Wodę dla zwierząt dolicz do rodzinnego rachunku, zamiast liczyć, że „jakoś się podzielicie”.³

Posiłek bez prądu w skrócie

Grill i zwykła kuchenka turystyczna to sprzęt wyłącznie na zewnątrz, bo w mieszkaniu grożą zatruciem czadem.⁷ Do podgrzania jedzenia w domu możesz użyć podgrzewacza na tealighty, garnka do fondue albo naczynia z podgrzewaczem, takiego jak na weselnym bufecie.

Zaplanuj też paliwo. Jedzenie, które trzeba długo gotować, bez paliwa na długie gotowanie zjesz niedogotowane albo wcale. Dlatego do zapasu wybieraj jedzenie, które wystarczy zalać wrzątkiem (kuskus, płatki owsiane, zupki instant), albo takie, które zjesz prosto z puszki. Gotowanie suchej fasoli czy grochu od zera to w kryzysie luksus, na który szkoda gazu.

Od czego zacząć?

Najgorsze, co możesz zrobić, to przeczytać taki tekst i odłożyć sprawę „na kiedyś”. Zacznij od 3 dni, jeszcze w tym tygodniu: zgrzewka wody na osobę i trochę jedzenia, które zjesz na zimno. To jedne większe zakupy, a nie projekt na miesiąc. Potem przy każdych zakupach dorzucaj do koszyka coś ekstra (zgrzewkę wody, puszkę, paczkę kaszy), aż dojdziesz do tygodnia, a potem do 2 tygodni. Bez paniki i bez wykupywania półek.

Nie chodzi o to, żeby kogokolwiek straszyć albo zamieniać mieszkanie w magazyn. Kryzys nie musi oznaczać wojny, czasem wystarczy kilkudniowa awaria wodociągu albo prądu. Kiedy przyjdzie, w sklepie spotkasz wszystkich, którzy też odkładali zakupy „na kiedyś”. Będziecie mogli wtedy podyskutować przy pustych półkach na temat tego, jak nierozsądne było odkładanie takich spraw na później. Jeśli wolisz mieć listę zapasów na papierze, pobierz Poradnik bezpieczeństwa w PDF, wydrukuj stronę z listą i przypnij ją na lodówce.

Dołożyłem starań, żeby każda liczba w tym tekście miała źródło, ale być może coś przegapiłem. Jak Ty pilnujesz terminów w swojej spiżarni? Masz własny sposób na rotację zapasów albo widzisz tu jakiś błąd? Daj mi znać w komentarzu. Czytam wszystkie komentarze i na większość odpowiadam.

Źródła

1. Poradnik bezpieczeństwa (gov.pl, 2025), „Przygotuj swoje otoczenie”: gov.pl/web/poradnikbezpieczenstwa/przygotuj-swoje-otoczenie
2. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), „Technical Notes on Drinking-Water, Sanitation and Hygiene in Emergencies. 9: How much water is needed in emergencies”: cdn.who.int/media/docs/default-source/wash-documents/who-tn-09-how-much-water-is-needed.pdf
3. CDC, „How to Create an Emergency Water Supply”: cdc.gov/water-emergency/about/how-to-create-and-store-an-emergency-water-supply.html
4. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, „Bądź gotowy! Poradnik na czas kryzysu i wojny”: gov.pl/attachment/0d3deb41-aa91-4697-867a-45bf2f5710e4
5. Ready.gov, „Water”: ready.gov/water
6. UNHCR, „Emergency food assistance standard”: emergency.unhcr.org/emergency-assistance/food-security/emergency-food-assistance-standard
7. Ready.gov, „Food”: ready.gov/food
8. American Red Cross, „What Do You Need In a Survival Kit”: redcross.org/get-help/how-to-prepare-for-emergencies/survival-kit-supplies.html
9. Poradnik bezpieczeństwa (gov.pl, 2025), „Długotrwały brak prądu (blackout)”: gov.pl/web/poradnikbezpieczenstwa/dlugotrwaly-brak-pradu-blackout
10. Główny Inspektorat Sanitarny, „Informacja dla powodzian o wodzie przeznaczonej do spożycia”: gov.pl/web/gis/informacja-dla-powodzian-o-wodzie-przeznaczonej-do-spozycia
11. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Piasecznie, „Komunikat nr 9/2026 w sprawie warunkowej przydatności wody do spożycia przez ludzi z wodociągu Literatów”: gov.pl/web/psse-piaseczno/komunikat-nr-92026-w-sprawie-warunkowej-przydatnosci-wody-do-spozycia-przez-ludzi-z-wodociagu-literatow
12. CDC, „How to Make Water Safe in an Emergency”: cdc.gov/water-emergency/about/index.html
13. Główny Inspektorat Sanitarny, „Najlepiej spożyć przed, należy spożyć do - co to oznacza i do kiedy produkt może znajdować się w obrocie?”: gov.pl/web/gis/najlepiej-spozyc-przed-nalezy-spozyc-do-co-to-oznacza-i-do-kiedy-produkt-moze-znajdowac-sie-w-obrocie
14. CDC, „Keep Food Safe After a Disaster or Emergency”: cdc.gov/food-safety/foods/keep-food-safe-after-emergency.html
15. CDC (Infant and Young Child Feeding in Emergencies Toolkit), „Special Considerations”: cdc.gov/infant-feeding-emergencies-toolkit/php/special-considerations.html
16. Poradnik bezpieczeństwa (gov.pl, 2025), „Zadbaj o zwierzęta”: gov.pl/web/poradnikbezpieczenstwa/zadbaj-o-zwierzeta
17. Ready.gov, „Pets”: ready.gov/pets